Hakkâri’de küçük üretici için sezon karnesi: Bir kilogram ürün gerçekten kaça mal oldu?
Üretici hasat sonunda kaç kilogram ürün elde ettiğini biliyor olabilir. Ancak yalnızca toplam hasada bakmak, sezonun ekonomik sonucunu açıklamaz. Satışa uygun olmayan ürün, depoda kalan miktar, aile içinde kullanılan bölüm ve henüz tahsil edilmeyen satışlar ayrı ayrı kaydedilmelidir.
Bu makalede Hakkâri’deki küçük üreticilerin kâğıt üzerinde veya elektronik tabloda uygulayabileceği basit bir sezon karnesi oluşturuyoruz. Hesaplamalardaki bütün rakamlar yöntemi göstermek amacıyla hazırlanmış varsayımsal değerlerdir. Belirli bir ürünün güncel maliyetini veya piyasa fiyatını temsil etmez.
Sezonu dört ayrı kayıtla takip edin
Tek bir gider listesi yerine dört bölümden oluşan kayıt kullanın:
Üretim giderleri.
Hasat ve ürün ayrımı.
Satış ve stok hareketleri.
Tahsilat durumu.
Bu bölümler aynı parsel ve aynı üretim dönemi için tutulmalıdır. Farklı ürünlerin veya parsellerin rakamlarını tek tabloda toplamak, hangi üretimin nasıl sonuçlandığını görmeyi zorlaştırır.
Daha ayrıntılı bir günlük kayıt oluşturmak isteyen üreticiler, tarladan satışa gider takibi rehberimizi kullanabilir.
Birinci tablo: Kaydedilen üretim giderleri
Varsayımsal bir üretim dönemindeki giderler şöyle olsun:
| Gider kalemi | Tutar |
|---|---|
| Tohum veya fide | 8.000 TL |
| Gübre ve diğer girdiler | 10.000 TL |
| Yakıt ve makine kullanımı | 7.500 TL |
| Ücretli işçilik | 14.000 TL |
| Ambalaj | 5.500 TL |
| Taşıma | 3.000 TL |
| Toplam kaydedilen gider | 48.000 TL |
Bu tabloda yalnızca kaydedilen kalemler bulunur. Aile emeği, üreticinin kendi makinesinin yıpranması, arazi kullanımı veya borçlanma giderleri hesaba eklenmemişse çıkan değer “bütün maliyetleri kapsayan kesin maliyet” olarak sunulmamalıdır.
Kayıt kapsamını tablonun altında açıkça belirtin. Böylece sonraki yıl aynı kapsamla karşılaştırma yapılabilir.
İkinci tablo: Hasat edilen ürün nereye gitti?
Toplam hasadın 7.200 kilogram olduğunu varsayalım:
| Ürünün durumu | Miktar |
|---|---|
| Satılabilir ürün | 6.300 kg |
| Satışa uygun bulunmayan | 600 kg |
| Ev kullanımı veya tohumluk için ayrılan | 300 kg |
| Toplam hasat | 7.200 kg |
Satışa uygun olmayan miktarın toplam hasada oranı şu şekilde hesaplanır:
600 ÷ 7.200 × 100 = yüzde 8,33
Bu değer, kayıp nedenini açıklamaz. Yalnızca ayrılan miktarın toplam içindeki payını gösterir. Nedenin araştırılması için hasat tarihi, bekleme süresi, ambalaj ve depolama gözlemleri de kaydedilmelidir.
Ürün hareketlerinin nasıl ayrılacağını hasat edilen ürünün tamamı neden satılmaz? başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Kilogram başına kaydedilen gider nasıl hesaplanır?
Satılabilir ürün miktarı 6.300 kilogram, kaydedilen toplam gider 48.000 TL’dir:
Kilogram başına kaydedilen gider = Toplam kaydedilen gider ÷ Satılabilir ürün
48.000 TL ÷ 6.300 kg = 7,62 TL/kg
Bu hesapta toplam hasat olan 7.200 kilogramın kullanılması sonucu değiştirir:
48.000 TL ÷ 7.200 kg = 6,67 TL/kg
İkinci değer, satışa uygun olmayan ve başka amaçlarla ayrılan ürünü de paydada tuttuğu için satış kararını değerlendirirken eksik bir görünüm oluşturabilir. Üretici hangi miktarı kullandığını ve neden kullandığını açıkça yazmalıdır.
Satış tutarı ile tahsilatı ayırın
Satılabilir 6.300 kilogram ürünün 5.000 kilogramı, kilogram başına 11 TL’den satılmış olsun:
5.000 kg × 11 TL = 55.000 TL satış tutarı
Ancak satışın tamamının bedeli aynı gün alınmamış olabilir:
| Satış ve ödeme durumu | Tutar veya miktar |
|---|---|
| Toplam satış tutarı | 55.000 TL |
| Tahsil edilen | 50.000 TL |
| Alacak | 5.000 TL |
| Depoda kalan ürün | 1.300 kg |
Bu örnekte kasaya giren para 50.000 TL’dir. Kalan 5.000 TL alacaktır. Depodaki 1.300 kilogram ise henüz satış geliri değildir.
Satış yapılmış olması, ödemenin alındığı anlamına gelmez. Stokta ürün bulunması da o ürünün belirli bir fiyattan mutlaka satılacağını göstermez.
Sezon sonucu neden hemen “kâr” olarak adlandırılmamalı?
Varsayımsal tabloda 55.000 TL satış tutarı ile 48.000 TL kaydedilen gider arasında 7.000 TL fark bulunur. Ancak bu farkı doğrudan net kâr olarak yazmadan önce şu noktalar kontrol edilmelidir:
Aile emeği giderlere eklendi mi?
Üreticinin kendi aracı veya makinesi için kullanım payı hesaplandı mı?
Depolama giderleri tamamlandı mı?
Tahsil edilemeyen alacak var mı?
Vergi, komisyon veya sonradan çıkacak taşıma gideri bulunuyor mu?
Depodaki ürünün durumu değişti mi?
Bu kalemler eksikse sonuç “kayıtlı gelir ile kayıtlı gider arasındaki fark” şeklinde adlandırılabilir. Böyle bir ifade, hesabın sınırını doğru anlatır.
İki sezonu doğru şekilde karşılaştırın
Geçen yıl giderin 40.000 TL, bu yıl 48.000 TL olması tek başına üretimin verimsizleştiğini göstermez. Üretim alanı, ürün miktarı ve kayda alınan giderler değişmiş olabilir.
Karşılaştırma yaparken şu göstergeleri yan yana koyun:
| Gösterge | Önceki sezon | Bu sezon |
|---|---|---|
| Üretim alanı | ||
| Toplam hasat | ||
| Satılabilir ürün | ||
| Toplam kaydedilen gider | ||
| Kilogram başına gider | ||
| Satışa uygun bulunmayan ürün oranı | ||
| Satılan miktar | ||
| Tahsil edilen tutar |
Yüzde değişimleri hesaplarken başlangıç ve bitiş değerlerinin aynı kapsamı taşıması gerekir. Konuyla ilgili örnek hesaplamaları haberlerde yüzde artış nasıl okunur? yazımızda bulabilirsiniz.
Toprak ve tohum kayıtlarını sezon karnesine bağlayın
Sezon sonucundaki farkı yalnızca hava koşullarına veya tek bir girdiye bağlamak doğru değildir. Kullanılan tohumun parti bilgisi, toprak örneğinin alındığı bölüm ve yapılan işlemler kayıt altında tutulmalıdır.
Bu konuda aşağıdaki rehberlerden yararlanabilirsiniz:
Hakkâri’de yerel ürünlerin üretimden pazarlamaya uzanan süreci, düzenlenen çalıştaylarda da ele alınıyor. Çukurca tahini için gerçekleştirilen ürün analizi çalıştayında susam üretimi, tahin üretimi ve pazarlama başlıkları değerlendirilmişti.
Yorumlar