Telefonunuza “Yarın bazı mahallelerde elektrik kesilecek” başlıklı bir haber gönderildiğini düşünün. Bağlantı yeni paylaşılmıştır, ancak haber aylar önce yayımlanmıştır. Başlıktaki “yarın” ifadesi de o eski yayın tarihine göre yazılmıştır.
Haber, yayımlandığı gün doğru olabilir. Buna rağmen farklı bir tarihte açıklama eklenmeden paylaşılması, yanlış bir beklenti oluşturabilir. Dolayısıyla bir içeriği değerlendirirken “Bu bilgi doğru mu?” sorusunun yanına “Bu bilgi hangi tarih için doğru?” sorusunu da koymak gerekir.
Bu yazıdaki kesinti ve duyuru örnekleri, kontrol yöntemini göstermek amacıyla hazırlanmış varsayımsal durumlardır.
Bir haberde üç farklı tarih bulunabilir
Haberin yayımlandığı gün, olayın gerçekleştiği gün ve bağlantının size gönderildiği gün birbirinden farklı olabilir.
| Tarih türü | Neyi gösterir? | Tek başına neyi kanıtlamaz? |
|---|---|---|
| Olay tarihi | Gelişmenin ne zaman yaşandığını veya yaşanacağını | Haberin ne zaman yayımlandığını |
| Yayın tarihi | İçeriğin ne zaman yayımlandığını | Anlatılan olayın o gün gerçekleştiğini |
| Paylaşım tarihi | Bağlantının veya görüntünün ne zaman paylaşıldığını | İçeriğin yeni olduğunu |
Örneğin geçmişte yapılan bir toplantı hakkında bugün değerlendirme yazısı yayımlanabilir. Bu güncel bir yayın olabilir; fakat toplantı yeni gerçekleşmiş değildir. Metnin, geçmiş olay ile yeni değerlendirmeyi açıkça ayırması gerekir.
“Bugün” ve “yarın” ifadelerini takvime çevirin
Zamana bağlı başlıkları okurken ilk iş, yayın tarihini bulmaktır. Ardından “bugün”, “yarın” veya “hafta sonu” gibi ifadelerin hangi takvim gününü anlattığını belirleyin.
Varsayımsal olarak 10 Nisan’da yayımlanmış bir haberde “Yarın bakım yapılacak” yazıyorsa, anlatılan tarih 11 Nisan’dır. Bağlantının 20 Mayıs’ta yeniden paylaşılması, bakımın 21 Mayıs’ta yapılacağı anlamına gelmez.
Özellikle ulaşım, su, elektrik ve etkinlik duyurularında metnin içinde açık tarih arayın. Saat, yer ve kapsam bilgilerini de birlikte kontrol edin. Tarihi bulunmayan bir ekran görüntüsü, günlük planınızı değiştirmek için yeterli bilgi sunmayabilir.
“Güncellendi” etiketi neyin değiştiğini anlatmalı
Bir sayfada yeni bir güncelleme tarihi görmek, içerikteki bütün bilgilerin yeniden doğrulandığını tek başına göstermez. Metne yeni açıklama eklenmiş, bir yazım hatası düzeltilmiş veya bağlantı değiştirilmiş olabilir.
Bu nedenle haberin içinde güncellemenin nedenini arayın. “Etkinlik saati organizatörün yeni açıklamasına göre değiştirildi” gibi bir not, okurun neyin yenilendiğini anlamasını sağlar.
Eski bir duyuruya rastladığınızda yalnızca sayfanın üstündeki tarihe bakmakla yetinmeyin. Duyurunun geçerli olduğu dönem ile varsa sonraki açıklamaları karşılaştırın.
Ekran görüntüsü, haberin zaman bilgisini gizleyebilir
Bir ekran görüntüsünde başlık ve fotoğraf görünürken yayın tarihi, kaynak bağlantısı veya düzeltme notu kadraj dışında kalabilir. Böylece doğru bir haberin önemli bağlamı kaybolabilir.
Kontrol için başlıktan ayırt edici birkaç kelimeyi aratın ve asıl sayfayı açın. Yayın tarihini, olayın geçtiği tarihi ve varsa güncelleme açıklamasını birlikte okuyun.
Fotoğrafın geçmiş kullanımını araştırmak da yardımcı olabilir. Google’ın “Bu görsel hakkında” özelliği, görselin veya benzerlerinin Google tarafından daha önce ne zaman görülmüş olabileceğine ve başka sayfalardaki kullanımlarına ilişkin bilgi sunar. Bu bilgiler, eski bir görselin yeni bir olayla ilişkilendirilip ilişkilendirilmediğini incelemek için kullanılabilir.
Ancak bir görselin internette görülme tarihi ile çekim tarihi aynı şey değildir. Arama sonucunu, fotoğraf açıklaması ve ilgili haber metniyle birlikte değerlendirin.
Kaynağın sonraki açıklamasını arayın
Geçmişte yayımlanmış bir bilgi, sonradan değişmiş olabilir. Planlanan etkinlik ertelenebilir, bakım çalışması iptal edilebilir veya başlangıç saati yeniden duyurulabilir.
Haberde adı geçen kurumun duyurularına bakarken şu ayrıntıları eşleştirin:
Aynı yer veya hizmetten mi söz ediliyor?
Aynı tarih aralığı mı belirtiliyor?
Duyuruya sonradan değişiklik eklenmiş mi?
Açıklama, paylaşımda ileri sürülen bilgiyi gerçekten destekliyor mu?
Daha yeni tarihli her açıklama, önceki duyurunun yerine geçmez. Konu ve kapsamın da aynı olması gerekir.
Paylaşırken tarihi görünür tutun
Eski bir haber, geçmişi hatırlatmak veya gelişmeleri karşılaştırmak için paylaşılabilir. Böyle bir paylaşımda olayın tarihini belirtmek, okurun içeriği doğru bağlamda değerlendirmesine yardımcı olur.
“Geçen yıl yayımlanan bu haberde…” veya “Bu duyuru 11 Nisan tarihindeki çalışma içindi” gibi açık ifadeler kullanın. İçeriğin güncel geçerliliğini doğrulayamadıysanız, onu yeni bir duyuru gibi sunmayın.
Bir haberin doğruluğu kadar, hangi zamana ait olduğu da önemlidir. Paylaşmadan önce yayın tarihini bulmak, olay tarihini belirlemek ve sonraki açıklamaları kontrol etmek; geçmişte doğru olan bir bilginin bugün yanlış anlaşılmasını önleyebilir.
Kaynak: Google Arama Yardım — Bir görsel hakkında daha fazla bilgi edinme
Yorumlar